Працоўныя адносіны з непаўналетнімі

Асаблівасці рэгулявання працы непаўналетніх

НПА

Працоўны кодэкс Рэспублікі Беларусь (далей – ПК) (глава 20);

Крыніца: https://mintrud.gov.by/ru/npa-nesovershennoletnie-ru

Заключэнне працоўнай дамовы

Згодна з агульнымі нормамі ПК заключэнне працоўнай дамовы дапускаецца з асобамі, якія дасягнулі 16 гадоў (артыкулы 21, 272 ПК).

Разам з тым устаноўлены ніжні мяжа ўзросту работніка – не менш за 14 гадоў. З такой асобай (ва ўзросце з 14 да 16 гадоў) заключэнне працоўнай дамовы дапушчальна толькі пры наяўнасці пісьмовай згоды аднаго з яго бацькоў (усынавіцеляў (удачарыцеляў), апекуноў). Іншай умовай заключэння працоўнай дамовы з работнікам дадзенай узроставай катэгорыі з’яўляецца выкананне лёгкай працы або занятак прафесійным спортам, якія не павінны быць шкоднымі для яго здароўя і развіцця, а таксама не перашкаджаць атрыманню агульнай сярэдняй, прафесійна-тэхнічнай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі.

Пералік лёгкіх відаў работ, якія могуць выконваць асобы ва ўзросце ад чатырнаццаці да шаснаццаці гадоў, зацверджаны пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 15.10.2010 № 144.

Працоўныя дамовы, заключаныя з асобамі маладзей 14 гадоў, а таксама з асобай, з асобай ва ўзросце ад чатырнаццаці да шаснаццаці гадоў, але без пісьмовай згоды аднаго з бацькоў (усынавіцеля (удачарыцеля), апекуна) прызнаюцца несапраўднымі (артыкул 22 ПК).

Непаўналетнія работнікі ў працоўных праваадносінах прыраўноўваюцца ў правах да паўналетніх, а ў галіне аховы працы, рабочага часу, водпускаў і некаторых іншых умоў працы карыстаюцца гарантыямі, устаноўленымі ПК, іншымі актамі заканадаўства, калектыўнымі дамовамі, пагадненнямі (артыкул 273 ПК).

Прыём на працу асоб маладзей васямнаццаці гадоў магчымы толькі пасля папярэдняга медыцынскага агляду. У далейшым, да дасягнення васямнаццаці гадоў, яны таксама штогод падлягаюць абавязковаму медыцынскаму агляду, які праводзіцца ў рабочы час з захаваннем сярэдняга заробку (артыкул 275 ПК).

Пры заключэнні працоўнай дамовы з непаўналетнімі наймальнік не мае права ўстанаўліваць ім папярэдняе выпрабаванне (артыкул 28 ПК).

Асобам маладзей 18 гадоў забаронена работа па сумяшчальніцтве (артыкул 348 ПК).

Крыніца: https://mintrud.gov.by/ru/zakluchenie-trud-dog-s-nesoversheletnimi-ru

Работы, якія даручаюцца непаўналетнім.

Заканадаўствам забаронена прымяняць працу непаўналетніх на цяжкіх работах і на работах са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы, на падземных і горных работах (арт. 274 ПК). Спіс работ, на якіх забараняецца прымяненне працы асоб маладзей васямнаццаці гадоў, устаноўлены пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь 27.06.2013 № 67.

Забараняюцца ўздым і перамяшчэнне непаўналетнімі цяжараў уручную, якія перавышаюць устаноўленыя для іх гранічныя нормы. Гранічныя нормы ўздыму і перамяшчэння непаўналетнімі цяжараў уручную ўстаноўлены пастановай Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь ад 13 кастрычніка 2010 № 134.

Крыніца: https://mintrud.gov.by/ru/raboti-poruchaemie-nesoversh-im-ru

Рабочы час

Для работнікаў маладзей васямнаццаці гадоў устанаўліваецца скарочаная працягласць рабочага часу: ва ўзросце ад чатырнаццаці да шаснаццаці гадоў – не больш за 23 гадзіны ў тыдзень, ад шаснаццаці да васямнаццаці гадоў – не больш за 35 гадзін у тыдзень (артыкул 114 ПК).

Працягласць рабочага часу навучэнцаў, якія атрымліваюць агульную сярэднюю, прафесійна-тэхнічную адукацыю, спецыяльную адукацыю на ўзроўні агульнай сярэдняй адукацыі, якія працуюць на працягу навучальнага года ў свабодны ад вучобы час, не можа перавышаць паловы вышэйпаказанай максімальнай працягласці рабочага часу ў адпаведнасці з узроставай катэгорыяй.

Пры гэтым працягласць штодзённай работы (змены) не можа перавышаць:

1) для работнікаў ва ўзросце ад чатырнаццаці да шаснаццаці гадоў – 4 гадзіны 36 хвілін, ад шаснаццаці да васямнаццаці гадоў – сем гадзін;

2) для навучэнцаў, якія атрымліваюць агульную сярэднюю, прафесійна-тэхнічную адукацыю, спецыяльную адукацыю на ўзроўні агульнай сярэдняй адукацыі, якія працуюць на працягу навучальнага года ў свабодны ад вучобы час, ва ўзросце ад чатырнаццаці да шаснаццаці гадоў – 2 гадзіны 18 хвілін, ва ўзросце ад шаснаццаці да васямнаццаці гадоў – 3 гадзіны 30 хвілін (артыкул 115 ПК).

Работнікі маладзей 18 гадоў не дапускаюцца да работы ў начны час (з 22 да 6 гадзін), нават калі яно прыпадае на частку рабочага дня або змены, а таксама да звышурочных работ, работам у дзяржаўныя святы і святочныя дні, устаноўленыя і аб’яўленыя Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь непрацоўнымі, у выходныя дні, калі іншае не ўстаноўлена ПК (артыкулы 117, 120, 276 ПК). Акрамя таго, непаўналетнім не ўстанаўліваецца ненармаваны рабочы дзень (пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 10.12.2007 № 1695).

Для работнікаў маладзей васямнаццаці гадоў нормы выпрацоўкі ўстанаўліваюцца зыходзячы з норм выпрацоўкі для дарослых работнікаў прапарцыйна скарочанай працягласці рабочага часу, прадугледжанага заканадаўствам для дадзенай катэгорыі работнікаў (артыкул 278 ПК).

Крыніца: https://mintrud.gov.by/ru/rabochee-vremyz-nesoversennoletnih-ru

Асаблівасці аплаты працы непаўналетніх (артыкул 279 ПК).

Аплата працы работнікаў маладзей васямнаццаці гадоў пры скарочанай працягласці штодзённай работы праводзіцца ў такім жа памеры, як аплата працы работнікаў адпаведных катэгорый пры поўнай працягласці штодзённай работы.

Праца работнікаў маладзей васямнаццаці гадоў, дапушчаных да здзельных работ, аплачваецца па здзельных расцэнках, устаноўленых для дарослых работнікаў, з даплатай па тарыфнай стаўцы (тарыфным акладзе), акладзе за час, на які працягласць іх штодзённай работы скарачаецца ў параўнанні з працягласцю штодзённай работы дарослых работнікаў.

Аплата працы навучэнцаў, якія атрымліваюць агульную сярэднюю адукацыю, спецыяльную адукацыю на ўзроўні агульнай сярэдняй адукацыі, прафесійна-тэхнічную і сярэднюю спецыяльную адукацыю, якія працуюць у свабодны ад вучобы час, праводзіцца прапарцыйна адпрацаванаму часу або ў залежнасці ад выпрацоўкі. Наймальнікамі могуць устанаўлівацца навучэнцам даплаты да заработнай платы.

Крыніца: https://mintrud.gov.by/ru/osobennosti-oplati-truda-nesover-ru/

Працоўны водпуск

Працягласць працоўнага водпуску непаўналетніх складае 30 каляндарных дзён (пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 24.01.2008 № 100).

У выпадку рэалізацыі непаўналетнім права на працоўны водпуск пасля дасягнення 18 гадоў працягласць дадзенага водпуску вызначаецца прапарцыйна адпрацаванаму часу да і пасля наступлення паўналецця.

Па агульным правіле за першы рабочы год працоўныя водпускі (асноўны і дадатковы) прадастаўляюцца работнікам не раней чым праз шэсць месяцаў работы ў наймальніка. Для непаўналетніх работнікаў устаноўлена выключэнне: па жаданні непаўналетніх работнікаў наймальнік абавязаны прадаставіць ім працоўны водпуск да сканчэння шасці месяцаў работы ў першым рабочым годзе (артыкул 166 ПК).

Планаванне ў графіку працоўных водпускаў, прадастаўленне працоўных водпускаў работнікам маладзей 18 гадоў праводзіцца ў летні або па іх жаданні ў любы іншы зручны час года (артыкулы 168 і 277 ПК).

Працоўныя водпускі работнікаў маладзей 18 гадоў прадастаўляюцца ім штогод на працягу рабочага года, гэта значыць не дапускаецца перанос водпуску (яго часткі) на наступны рабочы год (арт. 170 ПК), і могуць быць імі выкарыстаны толькі ў натуры, гэта значыць не могуць быць заменены грашовай кампенсацыяй (арт. 161 ПК). Адкліканне з працоўнага водпуску работнікаў дадзенай узроставай катэгорыі таксама недапушчальна (арт. 174 ПК).

Крыніца: https://mintrud.gov.by/ru/trud-otpusk-nesoversh-ru

Матэрыяльная адказнасць непаўналетніх

ПК змяшчае некаторыя гарантыі ў частцы матэрыяльнай адказнасці непаўналетніх работнікаў. Наймальнік не мае права заключыць з работнікамі маладзей 18 гадоў пісьмовыя дамовы аб поўнай матэрыяльнай адказнасці (артыкул 405 ПК).

У адпаведнасці з раз’ясненнямі, якія змяшчаюцца ў пастанове Пленума Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь ад 26.03.2002 № 2 «Аб прымяненні судамі заканадаўства аб матэрыяльнай адказнасці работнікаў за шкоду, прычыненую наймальніку пры выкананні працоўных абавязкаў» прыменительно да п.п. 1 і 2, а таксама да ч.ч. 1 і 2 п. 3 арт. 25 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь, улічваючы палажэнні арт. 273 ПК, матэрыяльную адказнасць у памеры, устаноўленым ПК за шкоду, прычыненую наймальніку непаўналетнім ва ўзросце ад 14 да 16 гадоў, нясе сам непаўналетні, а асоба, якая дала пісьмовую згоду на заключэнне працоўнай дамовы, – субсідыярную адказнасць. Непаўналетнія, якія дасягнулі 16 гадоў, такую адказнасць нясуць самастойна. Непаўналетнія не нясуць матэрыяльнай адказнасці па падставе, прадугледжанай п. 1 арт. 404 ПК, паколькі пісьмовыя дамовы аб поўнай матэрыяльнай адказнасці могуць быць заключаны наймальнікам з работнікамі, якія дасягнулі 18 гадоў (ч. 1 арт. 405 ПК).

Крыніца: https://mintrud.gov.by/ru/mat-otvetstvennost-nesovershenoletnih-ru

Расторжение працоўнай дамовы

Заканадаўства змяшчае шэраг гарантый пры растаржэнні працоўных дамоў з работнікамі маладзей 18 гадоў (артыкул 282 ПК).

Так, звальненне па некаторых падставах дапушчальна толькі са згоды раённай (гарадской) камісіі па справах непаўналетніх. Да такіх падстаў адносяцца:

ліквідацыя арганізацыі, спыненне дзейнасці філіяла, прадстаўніцтва або іншага адасобленага падраздзялення арганізацыі, размешчаных у іншай мясцовасці, скарачэнне колькасці або штата работнікаў;

спыненне (прыпыненне) у адпаведнасці з заканадаўчымі актамі дзейнасці адваката, які ажыццяўляе адвакацкую дзейнасць індывідуальна, натарыуса, які ажыццяўляе натарыяльную дзейнасць у натарыяльным бюро, фізічнай асобы, якая ажыццяўляе дзейнасць па аказанні паслуг у сферы аграэкатурызму, індывідуальнага прадпрымальніка, за выключэннем выпадкаў спынення (прыпынення) дзейнасці ў сувязі з іх прызывам на военную службу, накіраваннем на альтэрнатыўную службу;

няадпаведнасць работніка займаемай пасадзе служачага (прафесіі рабочага) або выконваемай рабоце ўслед стану здароўя, які перашкаджае працягу дадзенай работы;

няадпаведнасць работніка займаемай пасадзе служачага (прафесіі рабочага) або выконваемай рабоце ўслед недастатковай кваліфікацыі, якая перашкаджае працягу дадзенай работы;

няяўка на працу на працягу больш за чатыры месяцы запар услед часовай непрацаздольнасці (не лічачы водпуску па цяжарнасці і родах), калі заканадаўствам не ўстаноўлены больш працяглы тэрмін захавання месца работы, пасады служачага (прафесіі рабочага) пры пэўным захворванні. За работнікамі, якія страцілі працаздольнасць у сувязі з працоўным калецтвам або прафесійным захворваннем, месца работы, пасада служачага (прафесія рабочага) захоўваюцца да аднаўлення працаздольнасці або ўстанаўлення інваліднасці.

Пры звальненні па падставах, прадугледжаных пунктамі 6 – 11 артыкула 42 і пунктамі 2 і 3 артыкула 44 ПК звальненне непаўналетніх магчыма пасля папярэдняга, не менш чым за два тыдні, паведамлення раённай (гарадской) камісіі па справах непаўналетніх, калі іншае не ўстаноўлена ПК.

Крыніца: https://mintrud.gov.by/ru/rastorzhenie-trud-dogovora-nesoversh-ru